«NON OTE ZAUDE 2010 inguruan, ustekabeko leku batean — jendetzaren eta Madrilgo Arrastoaren zalapartaren artean —, denborak ahaztua zirudien argazki-artxibo bat agertu zen. Dani Asuak aurkitu eta Gernikara, gure herrira, ekarri zuen, imajinatu ere egin gabe irudi multzo hark gure herriko historiarekin izango zuen lotura sakona.

Nik, Hibai Agorria argazkilari eta bideografoak, 140 argazkiz osatutako artxiboa eskaneatu eta dokumentatu nuen. Aurkitu genuena harrigarria izan zen: irudi guztiek gure inguru hurbila erretratatzen dute, ezagutzen eta maite ditugun lekuak. Durangaldetik Urdaibairaino, eta Gipuzkoako kostaldetik Kontxako eta Hondarribiko hondartzetaraino, artxiboak duela ia hirurogeita hamar urte, 1954, 1955 eta 1956an, espazio horiek arakatzen eta gozatzen dituela dirudien familia bat erakusten digu.

Argazkien haria neska bat da: artxiboko protagonista. Familiak Euskal Herriko hainbat txokotan zehar erretratatzen du. Gure ustez, neska hau bizirik egon liteke gaur, 85 edo 87 urterekin, eta aurkitzea — bere oroitzapenak itzultzea — bihurtu da erakusketa honen helburu nagusia.

Irudi horiek familiako oroitzapenak baino askoz gehiago dira: garai hartako eguneroko bizitzaren, paisaien, arkitekturaren eta pertsonek ingurunearekin zuten harremanaren lekuko dira. Argazki batzuetan irudi bat agertzen da, familia Urdaibain zehar gidatzen duela dirudiena; beste batzuetan, doluzko besoko batek iradokitzen du galdutako maite bat bisitatzen ari direla, denboran gelditutako eszena horiei emozio- eta misterio-geruzak gehituz.

Bertako historialarien bidez eta artxiboak kontsultatuz, argazkietan agertzen direnen nortasuna aurkitzen saiatu gara, baina orain arte ez dugu lortu. Horregatik, Gernikako Kultur Etxean egindako erakusketa honen bidez, komunitateari gonbidapena egiten diogu familia edo, bereziki, neskato protagonista, hurbiltzera, arretaz begiratzera eta aintzatesten laguntzera. Gure nahia irudi hauek itzultzea da eta duela ia zazpi hamarkada hasi zen zirkulu bat ixtea.

“Gernikako artxibo ahaztua” oroimenaren eta irudimenaren arteko bidaia da, argazki bakoitzak istorio bat gordetzen duela gogorarazteko. Kasu honetan, gainera, bilaketa aktiboa da: iragana eta oraina batzea, norbaiti bere oroitzapenak itzultzeko.«